A ! Lenn...

Brudet kenañ eo al levrioù en deus skrivet Satyajit Ray evit ar grennarded e bro-India. Kavout a ra din e tenn war un dro da Dintin ha da Sherlock Holmes, gant ar c'hrennard o teskiñ digant e eontr yaouank, hag ar skrivagner lu o lakaat da vousc'hoarzhin, evel Haddock. Dudius kenañ eo ha lennet e vez en un tenn dre ma z'eus suspens a-walc'h en darvoudoù.

Aes eo da lenn peogwir eo dedennus an istor, daoust ma vije gwall gevrinus gerioù 'zo evel ur westerenn da skouer... (Kavet em eus a-benn ar fin, amañ : talvoudus e c'hello bezañ c'hoazh...). Evel just e c'heller ober hep geriadur peogwir eo war munudoù ne zirenkont ket an ober en em gav an diaesamantoù-se peurliesañ. Koulskoude e tistera an destenn, dreist-holl evidomp europeaniz n'anavezomp ket mat an en-dro a vev an tudennoù ennañ : unan eus perzhioù mat al levr o vezañ kinnig ur veaj en ur vro bell.
A-viskoazh em eus kavet e echue en un doare iskis e-keñver ar paotrig a ro e anv d'ar romant : ur wezh diskoachet an torfedour, ne reer ket van outañ ken, ha gwir oa e istor pe get ? Memestra evit an afer teñzor : gwelloc'h disoc'h 'n dije gellet bezañ !
N'eus forzh, ur prantad c'hwek zo bet tremenet o lenn. Spi 'm eus e troio Yann-Varc'h Thorel levrioù all eus ar rummad : niverus int 'toare.

Kejadennoù 'zo gant levrioù 'zo a c'hell bezañ evel pa vije ur garantez trumm o tihuniñ ennon e-keñver unan bennak. Sed ar pezh a oa c'hoarvezet evidon gant Le petit copain.
Ret eo lavarout ne oan ket engortoz ag ur bennoberenn, nag a netra, e gwirionez : dister e kavan an titl, dister ar golo, emichañs eo tevder al levr 'n oa desachet va evezh ha ne oan ket bet lakaet da dec'hout gant testennig ar pevare pajenn golo... N'em boa klevet anv ar skrivagnerez gwezh ebet a-raok.
Ur marzh ! chomet on war va c'houmoulenn roz a-hed va lennadenn ! Brav eo ar skritur, boemus ar bed a sach ac'hanomp ennañ gant ar resis m'eo, gant ar gwirion m'eo an tudennoù hag an darempredoù etrezo !
Gwelout a ran war ar gwiad eo bet dipitet ar bras eus e lennerien gant Le petit copain o tont 10 vloaz goude he c'hentañ romant Le maître des illusions o doa kavet dispar : evidon eo bet ar c'hontrol. Kavout a ra din eo kalz bravoc'h hennezh, he eil romant eta, daoust ma vijen bet plijet gant an hini all. Kredet em eus bevañ buhez an tudennoù, anavezout ar straed emaint o chom enni evel pa vije va hini. Rebechet e vez ouzh al levr na seveniñ ket ar promesaoù zo en e benn kentañ : n'on ket a-du ; ar re a lavar se n'o deus ket merzet n'emañ ket ar pep pouezusañ en enklask. Skrivet eo en titl koulskoude ! ha c'hoazh : n'eo an titl nemet un digarez evit adkrouiñ ur bed. N'eo ket pouezus an darempredoù etre an daou vugel a-hed al levr kennebeut. Nemet e tiskouez ar fed e teuont da vezañ laosk pe zoken da vont da netra ur c'horntro e buhez ar benndudenn...
Prenet em eus al levr evit e brofañ da unan bennak n'eo ket bet evit e echuiñ. An dud all a anavezan o deus lennet anezhañ a gav kalz gwelloc'h Le maître des illusions. Bremañ 'm eus Le petit copain du-mañ, ha pa zigoran anezhañ eo evel pa splujfen en ur mentad all. Spi 'm eus emañ Donna Tartt o labourat war un trede esparadenn... Ur skrivagnerez n'he deus ket he farez eo.

N'em eus ket lennet levr all ebet eus ar rummad "Le Poulpe" renet gant Jean-Bernard Pouy ha ne rin ket : n'on ket bet entanet na gant an istor, na gant an ton (poliser lec'hel farsus). Ma plij din al levr-mañ, eo en abeg d'e droidigezh, graet gant Stefan Moal ha deuet eus ar c'hentañ gantañ. N'eus nemet klask treiñ un tamm bihan eus al levr e galleg evit kompren pegen diaes e oa chom peg ouzh an ton ha mirout an holl elfennoù a zo e pep frazenn, e pep pennad... ha keñveriañ ar pezh ho peus graet gant ar pezh a zo bet embannet... bravo, maestro ! Alies e implijan ur bomm bennak eus al levr-mañ evit lakaat al liseidi da gompren petra eo treiñ e gwirionez (ret eo dibab mat peogwir e c'hellfe klemm o zud !).
Me gav din eo bet dibabet lakaat anezhañ e brezhoneg en abeg ma c'hoarvez e-pad gouel ar sinema e Douarnenez : livet mat e vije an ambiañs, hervez. N'on ket evit lavaret, n'on ket bet gwezh ebet.
Evit an istor eo lennabl war an tri c'hard, lakaomp, ha war-lerc'h e kouezh al levr diouzh ho taouarn gant ar sod ma teu da vezañ an istor sektenn hag all... Pfff ! n'eo ket va zres...
Ur perzh mat all en deus memestra : un embannadur divyezhek eo, gant an destenn e galleg ha da heul e brezhoneg (n'eus ket ezhomm da dreiñ al levr evit keñveriañ an daou). An dud a bren holl levrioù ar rummad zo bet rediet da brenañ al lodenn vrezhonek : n'eus hini ebet unyezhek. Talvoudus eo evit lakaat ar brezhoneg war-wel.

Eil romant-polis Yann-Fañch Jacq zo ur seurt polar klasel, doare heuliadoù tele : ur gêriadenn sioul, ur skol eo tremenet holl dud ar biojoù enni, maouezed kozh o ranellat, paotr al lizhiri o lizherat, mamm o poaniat, bugel o klask un tad... Mont a reer eus an eil tudenn d'egile a-hed al levr. Savet mat eo an itrik, nemet e tiviner un tammig re vuan piv eo an drougoberer : n'eus ket ur mor a dudennoù alato ! Ha m'eo diaes kompren e abegoù eo moarvat peogwir n'int ket gwirheñvel-gwirheñvel... Evel istor ar faktour a ra fazioù-skrivañ euzhus ; n'ouzon ket e peseurt bro e tremen an traoù met e frañs, atav, vije diaes bezañ bet ar c'hoñkour en ur ober kement-se a fazioù !
N'eo ket fall, n'eo ket peurvat ivez : ne vezer ket paket penn-da-benn gant an istor, o c'hedal m'emaer skoilh pe skoilh da zont war-wel er frammadur... Skoulmet ha diskoulmet eo mat a-benn ar fin met santout a reer n'eo ket Yann-Fañch Jacq ur skrivagner romantoù-polis a vicher, daoust ma teufe a-benn da lakaat suspens en e istor. Dipitus em eus kavet ar fin ivez e-keñver an istor karantez etre ar paotr hag ar plac'h.
Diverrañ a ra an amzer memestra, evel un telefilm, rik !

6 bugel o deus kemeret perzh e-barzh sevel ar romant-polis-se gant o skolaer. A-viskoazh 'm eus kavet drol an titl ; "troad skubellenn" eo al lesanv roet gant bugale al levr da unan eus al laeron a sikouront da bakañ.
Diaes eo loc'hañ un tamm : blaz al labour-skol zo war ar penn kentañ evel just. Met ne soñjer ket en se a-hed al levr, ur wezh an amzer nemetken. Deuet eo brav o romant ganto : ijinet mat eo an istor, hag a dremen e Eusa. Deuet int a-benn da aozañ suspens a-walc'h. Gras d'ar skolaer moarvat ez eus un ton unvan d'an oberenn. Aes eo da lenn, met n'eo ket paour ar yezh. Dre m'eo bet skrivet gant bugale e c'heller bezañ sur e vo komprenet mat gant reoù all.
Kinklet eo al levr gant tresadennoù e gwenn ha du graet gant ar vugale.
Embannet oa bet e ti Skol Vreizh, met ne zle ket chom ur bern skouerennoù e gwerzh ken.

Un oberenn a-stroll eo ar polar-mañ, skrivet gant 4 skolajiad e-kerzh ur stal "Breizh" buhezet gant Caroline Ollivro : Joeva Foulon, Charline Le Guern, Alice Lebreton, Sébastien Villalon.
Souezhet bras on bet gant live an oberenn ; un eston evit skolajidi. Ur gwir istor a zo, poellek, dedennus ha kempouez a-walc'h ; pezh zo amjestr pa vez meur a bluenn o vagañ ar memes itrik, ral a wezh vez kavet un ton unvan gant ar berzhidi... Skolajidi eo harozed an istor, o kas o zroioù-kaer er skolaj, en tro-war-droioù pe en o familhoù. Plijus e kavan gwelet ar bed dre o daoulagad. Ar paour-kaezh den skrapet zo o c'helenner brezhoneg :-D Embannet eo bet al levr en div yezh (ar brezhoneg a-zehou), pezh a gavan mat tre evit brudañ ar brezhoneg yezh vev met ivez evit an dud dedennet gant ar brezhoneg ne anavezont nemet ur strobad gerioù, pe c'hoazh evit an deskarded a bep oad : piket 'vo o c'hoant kompren sur.
Tresadenn ar golo a glot mat gant an diabarzh, hag a ro c'hoant da lenn.
Pep tra zo deuet mat ganto, kea !

Skrivet oa bet ar romant-polis-mañ gant un den eus An Naoned en doa desket ar brezhoneg diwar netra : n'eus ket liv ar maezioù war e vrezhoneg eta. Plijus em boa kavet e yezh koulskoude.
Kalz a verz en doa graet ar romant pa oa bet embannet : loreet e oa bet gant Kevrenn Lennegezh ar Framm Keltiek. Adembannet e oa bet e 1980. En deiz a hiziv eo diaes da gavout, moarvat peogwir en deus koshaet fallik. Gall a ra bezañ abalamour m'en doa kemeret harp ar skrivagner war un toullad klichedoù eus e amzer, diwar-benn ar vretoned o-unan pe tud all : war a seblant e oa traoù diresevabl diwar-benn ar yuzevien, bet kaset kuit en eil embannadur. Erru eo ponner ar stil e-keñver ar pezh a reer bremañ ivez.
Gwriaet eo a-feson neudenn an itrik, kuzhet dindan rambreadennoù an dezreveller Yun Pulluc'h a ziluz an holl gevrinoù. Daoust ma klotfe mat emzalc'h ar penndudenn gant an titl em eus bet ar santimant e oa diaes da Yann-Vari Kerwerc'hez chom tolpet war ur mennozh nemetañ : n'eo ket evit heuliañ neudenn e istor hep he luziañ gant ur bern fedoù e-kichen a voug buan evezh al lenner... Mard eo se oa ur sapre kavadenn an titl-se hag a lak un dalc'h da dremen da lennegezh ...

Soñjal a ra din eo mat da lenn evit gouzout ar pezh a blije d'an ampoent ; muioc'h evit mirout soñj eus emdroadur hol lennegezh eget evit diverrañ e amzer : abaoe ez eus deuet er-maez ur bern romantoù polis kalz dedennusoc'h war ma meno !

Skrivet eo e brezhoneg eeun ur wezh ouzhpenn. Dilammadennoù a-leizh zo en istor Youenn Jigouzo daoust ma vije aet da Gamaled evit diskuizhañ. Test eo eus ur muntr a wel dre prenestr e gambr.
Dudius eo ar romant ha savet a-zoare, met kavout a ra din n'en deus ket tennet splet Roparz Hemon ouzh ment brasoc'h e romant-polis (143 fajenn, hennezh) evit diorren fetisder an tudennoù. Chom a ra Youenn divlaz a-walc'h da skouer daoust ma vije anavezet gant al lenner dija. Lennet vez gant plijadur memestra.

Div vaouez kozh, o tihuniñ goude o fennadig-aes, a zizolo ur c'horf marv war leur ar sal vras. En Henbont e tremen ar romantig-polis-mañ e brezhoneg eeun, hag an detektived Jo ha Ja Herblon a adkaver e-barzh. Degouezhout a ra ar penndudenn Youenn Jigouzo, kazetenner eus An Oriant hag a vo anezhañ er romant-polis a heul, An ti a drizek siminal.
Daoust ma vije an eil levr a seurt-se gant ar skrivagner, ne gavan ket anezhañ kenkoulz hag An treid dindan dreid va zad-kozh. Diskouez a ra Roparz Hemon kalz a ijin, met n'eo ket ken gwirion an tudennoù eget reoù ar romantig kent. An aergelc'h iskis a oa ennañ zo erlerc'hiet gant unan skañvoch, ennañ muioc'h a fent marteze, met ponner eo a-wezhioù : n'emañ ket Roparz Hemon en e vleud penn-da-benn pa glask skrivañ evit ar bobl, gwelloc'h e tere ouzh e bluenn ar skridoù kaer.

Adembannet e oa bet an istor-polis bihan-mañ gant un dornad testennoù all en ul levr anvet Furnez ha Faltazi.
Ur romant-polis bihan eo, hini kentañ Roparz Hemon. An tudennoù hag al lec'hioù implijet gantañ e-barzh a servijo dezhañ e romantoù-polis all : tremen a ra an darvoudoù e Kamaled, evel en ti a drizek siminal, hag ar c'houblad detektived Jo ha Ja a ziluz an itrik : istorioù all vo savet ganto diwezhatoc'h. Ur bern tud n'en em anavezont ket zo bodet da e ti un den pinvidik : tost eo an ambiañs eus ar pezh a vo kavet e Diamantoù Keroulaz a-benn ar fin.
An istor n'eus nemet un 30 pajenn bennak enni, koulskoude eo renet mat an itrik hag ez eus suspens. Aes eo da lenn evit ar vrezhonegerien a grog gant al lenn, peogwir eo skrivet e brezhoneg eeun. Un destenn blijus eta.