A ! Lenn...

Ur gontadenn glasel eo, bet lakaet dre skrid gant Yeun ar Gow en ur yezh saoürus. Plijus eo da lenn eta, pa vourrer ouzh ar c'hontadennoù. Me n'on ket gwall zedennet gant an danvez met gwir eo eo brav ar brezhoneg e-barzh ha n'eus ket hirderioù spontus evel en Ar gêr villiget, na pennadoù relijiuz war-bouez ur frazenn pe ziv. Me soñj din eo mat da reiñ d'ar vugale ivez (pe... da gentañ ?).

Dastumet eo bet ar c'hontadennoù-se etre 1913 ha 1916, met n'int bet embannet nemet e 2000, gant ar CRBC.
Ret eo derc'hel krog mat evit mont e-barzh al levr abalamour m'eo bet doujet ouzh skritur orin Diberder. Hennezh a yae da welet ar gonterez, Stéphanie Guillaume, evit notenniñ ar pezh a ijine a-ratozh-kaer evitañ. Kalz a ijin he doa, hag a laoske da bourmen war vorioù leun a sirened ha war douaroù annezet gant ozeganned.
Plijet on gant al levr-mañ evit meur a abeg : ar yezh, da gentañ, n'on ket gwall zilu gant ar gwenedeg met kavout a ra din eo ur sapre ostilh evit donaat, ha gant an doare-skrivañ implijet e kreder klevet an tudennoù o komz : dreist eo. Ouzhpenn-se e kav din eo dreist ivez evit intrañ ar gevredigezh gozh, pa seller ouzh an darempredoù a sav etre ar boudoù dreistnaturel hag an dud, o doareoù d'en em lojañ, da gaozeal, ar pezh a gont evito, hag all. Gant se e veze desachet va evezh dreist pep tra.
N'eus nemet un nebeut pajennadoù d'ober pep kontadenn, pezh a c'hell aesaat al lenn pa ne vezer ket boazet ouzh ar skritur, met goude ur prantad ne vez ket taolet pled ken. Ral a wezh e echu mat an istorioù (siwazh ?) met bliv ha gwirion int. Kavet vez ouzhpenn titouroù diwar-benn ar skrivagner, ar gonterez hag an dastum e-barzh al levr.
Talvezout a ra ar boan da vezañ lennet meur a wezh (ur wezh echuet ar 74 kontadenn eo bet ankouaet ar re gentañ, gall a reer adkregiñ neuze :-)...)

Marteze e kontit istorioù d'ho pugale dija : ma rit, ne servijo ket da galz tra al levr-mañ deoc'h. Va c'hentañ soñj din-me vez atav lenn ul levr dezho ha n'em boa ket kalz a skiant-prenet war ar c'hontañ a-raok : ur sapre dizoloadenn oa bet evidon. Displegañ a ra da betra e talvez ijinañ ho istorioù deoc'h, ha reiñ a ra ur bern kuzulioù hag alioù da lakaat ac'hanoc'h da gregiñ e-barzh. A-viskoazh em eus soñjet eo un hentenn vat evit rannañ ur prantad plijus e brezhoneg gant ar vugale.
N'eo ket anat d'ober e brezhoneg : ret eo bezañ koñsañtret mat. Met en em voazañ a reer tamm-ha-tamm. Plijadur 'vez o vont war-raok.
Un tamm helavar e kavan doare an aozerez da ginnig an traoù met... normal eo, plijout a ra dezhi kontañ istorioù !
Ar pezh zo sur eo e serrer al levr gant ur c'hoant bras d'ober evelti.

Meneget eo Princess Bride gant Orson Scott Card en e levr Personnages et point de vue : implijout a ra anezhañ en e gentelioù evit lakaat ar studierien da gompren petra eo ur romant luziet e framm. Bet o klask ar romant, eta, evit bezañ ken gouiziek hag int !
Etretant em boa disoñjet un tammig perak em boa pourchaset al levr... paket on bet gant itrikadennoù ar skrivagner e penn kentañ tout. Lavarout a ra bezañ o krennañ ur romant klasel kozh a 300 pajenn bet skrivet gant S. Morgenstern, hag a oa bet lennet dezhañ gant e dad pa oa bihan... biskoazh ne lennan oberennoù krennet pa c'hellan ober gant ar re glok, bet on o klask war ar genrouedad hag-eñ oa tu kavout an oberenn orin neuze ! Ha komprenet, pe kentoc'h deuet da soñj din en-dro, e oan bet touellet... Ar pep tra-se zo ar romant e-unan... gant kontadenn ar briñsez evel-just...
Ar blijadur o lenn an oberenn-se n'eo nemet lenneg, evidon : teurel pled ouzh an ereadurezh, ouzh ampartiz ar frammer... Gwir eo e teu brav gantañ war ar poent-se. Met n'on ket tomm ouzh ar c'hontadennoù diouzh boaz, ha diegi 'm bez o c'hoarzhin gant oberennoù satirik : Princess Bride o vezañ ur gontadenn satirik ne oan ket sot gant red an darvoudoù, kea ! Ha daoust ma vije labour propr, difazi, stilet en ur mod (ar mod a droc'h !), ne saouran ket ar skritur kennebeut : lakaat a ra ac'hanon da soñjal el lennegezh zap-zap a-vremañ, doare Werber... Pailhorennoù tout a-benn bamañ an arvesterien, ha pa skraber, netra... Ur seurt farsadenn eo al levr-mañ penn-da-benn, echuiñ a ra e kreizig-kreiz ar suspens (em embannadur-me, hini ar 25vet deiz-ha-bloaz, e oa ivez pennad kentañ Le bébé de Bouton d'or...)... Un n'ouzon ket petra, dedennus hep bezañ plijus da vat. Talvezout a ra ar boan e lenn evit gouzout, kea !

Kentañ embannadur e brezhonek eus an droidigezh-mañ gant Youenn Drezen a oa e 1930, a-bennadoù a sizhun da sizhun en Le courrier du Finistère lec'h ma laboure evel kelaouenner. An eil zo ur c'haierad A4 eus ar gelaouenn Skol, an niverenn 63, deuet er-maez e 1975. Me garfe e vije adembannet e stumm ul levr ur wezh bennak pa vo diviet ar re-se.
Etre ar gontadenn hag ar romant emañ an oberenn, gant he zudennoù pimpatrom. Tremen a ra e fin ar bloaz, ha labouret e vez tro da c'hoarielloù. Ur c'houblad karantezus, ur babig koant, ur paourkaezh kozhiad o vevañ e-unan en e lochenn goad gant ur verc'h dall eus ar c'haerañ hag eus ar jentilañ, ur patron drouk a daol e soñj en ur plac'h yaouank koant... An ton zo o tont eus an hengoun dre gomz gant ur c'honter o kemer al lenner da dest, o farsal. An istor hec'h-unan a lak ac'hanon da soñjal e kanaouennoù Theodor Botrel, reuzeudik ken ez int. Nemet e echu mat, ar wezh-mañ. Plijet on bet kalz gant an deskrivadurioù munut, gant an ambiañs mod kozh, gant ar gwirion m'eo an divizoù hag emzalc'h an dud alies (pas atav : da skouer e kavan iskis e tec'hfe kuit Dot hep kaozeal gant he gwaz, nemet evit mad an itrik e vije). Romantel mat eo, met skrivet ha troet mat ivez, ha ma ne vagit ket allergiezh ouzh blaz an XIXvet kantved, kreñv war an oberenn, oc'h sur da gaout ebat.

Graet eo ar c'hontadennoù evit bezañ selaouet. Plijet on bet kalz o lenn ar re-se avat. Skañv ha lemm int, leun a fent hag a furnez, ha dezho temoù dibar. Lakaet int bet e brezhoneg war-eeun diwar ar japaneg gant an aozer, bet desket brezhoneg gantañ. Mesket eo mat an divizoù hag an dezrevelliñ enno, bev int, ha kempouez : n'eus ket enno eus an hirderioù a c'heller kavout e kontadennoù Luzel da skouer.
Gras 'm eus kavet e oant aes da lenn : e rummad levrioù Skol al louarn An Here n'eo ket gwir atav ! N'eo ket ponner brezhoneg makoto Noguchi, n'eo ket leun a berifrazennoù ; resis kentoc'h, ha dre se, bourrus.
Brav eo ar golo hag an tresadennoù a sikour d'en em lakaat en ambiañs.
Kavout a ra din eo ul levr n'en deus ket kollet e dalvoudegezh en ur goshaat.

Emañ kentañ embannadurioù an destenn c'halleg orin eus 1677 evit doare. Aon bras 'm boa e vije dilennabl ! Souezhet on bet : Kavet en deus din en doa tres ur gwir romant, daoust ma vije berr. Ur paotr yaouank a ya da welet ur mignon dezhañ. Kavout a ra dezhañ en em zistro diouzh Doue. Skrivañ a ra ul lizher dezhañ evit diskouez dezhañ pegen bras eo e fazi. Respont a ra ar pec'hedour eo a-du gantañ, en doa heuliet hentoù fall, met komprenet en deus mat bremañ m'eo deuet en-dro eus ur veaj emañ o paouez ober. Kregiñ a ra dezrevell an utopiezh neuze : Pignet eo war ur vag asambles gant tud all evit mont da enez ar vertuz, un enezenn emañ an holl vertuzioù personelekaet warni. Vertuzioù, met ar sioù melezour ivez, pezh a lak ar veaj da vezañ arvarus a-walc'h... Evel just eo ur gontadenn voral ken ez eo ha n'em eus ket kemeret ar boan da lenn an notennoù relijiel a yae gant an destenn gant ar sklaer ma oa ar pezh a felle d'ar skrivagner diskouez d'e lennerien... Met kavet em eus dedennus an destenn e-unan, ur gwir stil zo d'ar yezh a ziver en un doare naturel dindan bluenn Marion ; pinvidik-mat eo ar geriaoueg. Kalz a ijin a zo e deskrivadurioù an enez, ar palezioù, an ardamezioù pe an dud o-unan, gwezh fesonet mat ha du en diabarzh, gwezh dister da welet ha leun a berzhioù mat e gwirionez... Soñjet em eus e tlee bezañ gwall skoet an dud a lenne an dra-se, evel ma c'hellent bezañ skoet gant taolennoù an tad Maner... N'on ket souezhet e vije bet embannet lies gwezh hag en dije laosket ur roudenn zon e spered an dud.
Anv zo eus al levr-se en An Aotrou Bimbochet e Breizh gant Roparz Hemon. Amprestet en deus Olier titl ar romantig-mañ da lakaat d'e romant skiant-faltazi. N'eo ket gwall hir da lenn ha talvezout a ra ar boan, evit kompren gwelloc'h ar pezh a zo deuet war-lerc'h paneveken.

Ar romant milliget a lavarfen-me... roet em boa dezhañ priz an euzh-e-lenn e 2001 (e-keñver an holl levrioù faltaziek e komz-plaen bet embannet en 10 vloavezh kent). Ral a wezh e vez lennet romantoù ken borodus. Goût a ouier en deus Yeun ar Gow ur brezhoneg eus ar c'hwekañ ha mojenn Kêr-Iz a elum en hor speredoù skeudennoù marzhus : gwasoc'h ul lamm ! Er Gêr villiget e c'hortozer an awen betek ar fin, ha ne zeu biken. Kentelius eo ken ez eo, n'eus ket tudennoù dedennus, ne c'hoarvez koulz lavaret netra a zesachfe an evezh...
Choarzhet em eus a galon vat en Xvet pennad koulskoude, gant ar sod ma oa istor Brenda skrapet gant an holl hag a ra ganti evel pa vefe ur pakad lisiv pe n'eus forzh petra didalvoud ha landrammus. Ijinet 'moa ur story-board romant-foto evit-se zoken, ken droch ma oa.
Da brenañ dre ret, a-benn e brofañ d'un enebour brezhoneger.
(Ket, ne roan ket va hini. Ya, mazo on.)

Pa gemeran ul levr eo peogwir 'm eus c'hoant da lenn, diaes e kavan en em lakaat e-barzh spered ar selaouer kontadennoù.
Ur wezh asantet d'an dra-se, e vezer o selaou ur gontadenn ha n'eo ket o lenn, n'eo ket displijus da lenn, dreist-holl pa glasker "klevet" mouezh ar skrivagner en e benn.
Techetoc'h e vezer da c'hoarzhin e mod-se.